Table of Contents
डाळिंब लागवड यशस्वी होण्यासाठी योग्य व रोगमुक्त रोपांची निवड हा सर्वात महत्त्वाचा टप्पा आहे. चुकीची लागवड सामग्री वापरल्यास तेलकट डाग (ब्लाइट), मर रोग (Wilt) व मुळांवरील गाठी (नेमाटोड) यांसारखे गंभीर रोग बागेत पसरू शकतात. या ब्लॉगमध्ये डाळिंब लागवडीसाठी कोणती रोपे निवडावीत, कोणत्या गोष्टी तपासाव्यात आणि रोपवाटिका निवडताना काय काळजी घ्यावी याची सविस्तर माहिती दिली आहे.
डाळिंब लागवडीसाठी टिश्यू कल्चर (TC) रोपे का महत्त्वाची आहेत?
नवीन किंवा अपारंपरिक क्षेत्रात डाळिंब लागवड करताना टिश्यू कल्चर (TC) रोपे वापरण्याची शिफारस केली जाते.
टिश्यू कल्चर रोपांचे फायदे
- ही रोपे रोगमुक्त असतात
- तेलकट डाग रोग, मर रोग आणि मुळांवरील गाठी करणारा सूत्रकृमी (नेमाटोड) पसरण्याचा धोका कमी
- नवीन भागात लागवड करताना सुरक्षित पर्याय
- योग्य व्यवस्थापन केल्यास चांगले उत्पादन
एअर लेयर (गुटी) किंवा हार्डवुड कटिंग चालतील का?
पारंपरिक डाळिंब लागवड क्षेत्रात, जिथे आजूबाजूच्या बागांमध्ये आधीच तेलकट डाग रोगाचा प्रादुर्भाव आहे, तिथे:
- फक्त खात्रीशीर व रोगमुक्त मातृवृक्षांपासून तयार केलेली गुटी किंवा हार्डवुड कटिंग निवडावी
- अनधिकृत किंवा खासगी व्यक्तीकडून मिळणारी रोपे टाळावीत
- कारण जिवाणूजन्य ब्लाइट रोग 6–8 महिने लक्षणे न दाखवता रोपात राहू शकतो
नवीन क्षेत्रात डाळिंब बाग लावण्यासाठी शिफारस
✔️ नवीन किंवा अपारंपरिक भागात नेहमी टिश्यू कल्चर रोपे वापरावीत
✔️ पारंपरिक भागातसुद्धा रोगाचा इतिहास असेल तर TC रोपांना प्राधान्य द्यावे
✔️ रोगग्रस्त भागातून आलेली लागवड सामग्री टाळावी
रोपवाटिका निवडताना घ्यायची काळजी
योग्य रोपवाटिका निवडणे म्हणजे अर्धे यश निश्चित करणे.
रोपवाटिका तपासणीसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- रोपवाटिकेला शासनाचे प्रमाणपत्र आहे का ते तपासा
- शक्यतो जून ते ऑक्टोबर दरम्यान रोपवाटिकेला भेट द्या
- मातृवृक्षांवर खालील गोष्टी तपासा:
- पानांवर, फांद्यांवर व फळांवर तेलकट डाग आहेत का?
- ओळीने झाडे मरत आहेत का? (मर रोगाचे लक्षण)
- रोपे तयार करण्यासाठी वापरलेली माती निर्जंतुक (Sterilized) आहे का?
मुळांची तपासणी का गरजेची आहे?
रोपे खरेदी करण्यापूर्वी 5–10 रोपांची निवडक तपासणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
full pdf download free
तपासणी करताना:
- रोपांची मुळे पाण्याने स्वच्छ करा
- मुळांवर गाठी (नेमाटोड गॉल्स) आहेत का ते पहा
- अशा गाठी आढळल्यास त्या रोपवाटिकेतील रोपे घेऊ नयेत
- 5–6 महिन्यांची, जोमदार वाढ असलेली रोपे निवडावीत
चांगल्या डाळिंब रोपांची ओळख
✅ जोमदार वाढ
✅ निरोगी पाने व फांद्या
✅ कोणतीही रोगलक्षणे नाहीत
✅ मुळे स्वच्छ व गाठीविरहित
✅ शक्य असल्यास जैव-कठोर (Bio-hardened) रोपे निवडा
डाळिंब लागवडीत यश मिळवायचे असेल तर रोगमुक्त आणि दर्जेदार रोपांची निवड करणे अत्यावश्यक आहे. टिश्यू कल्चर रोपे, प्रमाणित रोपवाटिका, आणि योग्य तपासणी या तीन गोष्टी पाळल्यास भविष्यातील मोठे आर्थिक नुकसान टाळता येते.
