शेतकरी मित्रांनो नमस्कार 🙏
पीकांमध्ये जास्तीत जास्त उत्पादन मिळवण्यासाठी आपण वारंवार महागडी रासायनिक खते वापरतो. NPK, कॅल्शियम नायट्रेट, लिक्विड कॅल्शियम यांसारखी खते दर 7–10 दिवसांनी द्यावी लागतात. त्यामुळे खर्च वाढतो आणि जमिनीची सुपीकता हळूहळू कमी होते.
पण आज आपण जाणून घेणार आहोत एक घरच्या घरी तयार होणारे, पूर्णतः मोफत आणि प्रभावी द्रव खत, जे एकाच वेळी:
- 🌱 खत (Fertilizer)
- 🦠 बुरशीनाशक (Fungicide)
- 🐛 कीटकनाशक (Insecticide)
म्हणून काम करते!
🔥 राखेचे पोषक मूल्य आणि फायदे
4
राख ही शेतीसाठी अत्यंत उपयुक्त नैसर्गिक साधन आहे. विशेषतः चुलीतील लाकडाची राख किंवा पिकांच्या अवशेषांपासून तयार केलेली राख अधिक फायदेशीर असते.
🌿 राखेमध्ये आढळणारे पोषक घटक:
- फॉस्फरस
- पोटॅशियम (पोटॅश)
- कॅल्शियम (मुबलक प्रमाणात)
- मॅग्नेशियम
- झिंक
- मॅंगनीज
- सिलिकॉन
- फेरस
⚠️ लक्षात ठेवा: राखेमध्ये नायट्रोजन नसतो.
🌱 राख वापरण्याचे फायदे:
- स्लो-रिलीज खत असल्याने दीर्घकाळ परिणाम
- जमिनीतील pH संतुलन राखते
- सूक्ष्मजीव क्रियाशीलता वाढवते
- मातीची पाणी धारण क्षमता वाढवते
- रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवते
- खर्च शून्य!
🧪 200 लिटर टाकीसाठी द्रव खत तयार करण्याची पद्धत
📌 आवश्यक साहित्य:
- राख – 10 ते 20 किलो
- गोमूत्र – 10 ते 20 लिटर
- पाणी – 200 लिटर टाकी पूर्ण भरण्यासाठी
🛠 तयार करण्याची पद्धत:
- 200 लिटर ड्रममध्ये प्रथम राख टाका.
- त्यात 10–20 लिटर गोमूत्र मिसळा.
- उरलेले ड्रम पाण्याने भरा.
- दिवसातून 1–2 वेळा ढवळा.
- 1–2 दिवसांनी वापरण्यास तयार.
👉 वापरताना डबल कपड्याने किंवा जाळीने गाळून घ्या (विशेषतः ड्रिप/स्प्रिंकलरसाठी).
💧 वापरण्याचे 4 प्रभावी मार्ग
1️⃣ बेसल डोस (पेरणीपूर्वी)
शेणखत, वर्मी कंपोस्ट किंवा रासायनिक खतांसोबत राख मिसळून टाकता येते.
2️⃣ ड्रिप इरिगेशन
गाळून थेट ड्रिपद्वारे देता येते. नोजल ब्लॉक होणार नाही याची काळजी घ्या.
3️⃣ स्प्रिंकलर पद्धत
गाळूनच वापरा.
4️⃣ फ्लड इरिगेशन
टाकीला नळ बसवून पाण्याबरोबर सोडा.
🧄🧅 कांदा आणि लसूण पिकासाठी वरदान
4
कांदा आणि लसूण पिकामध्ये खालील रोगांवर प्रभावी:
- जलेबी रोग
- पर्पल ब्लॉच (जांभळे डाग)
- बुरशीजन्य रोग
✔️ वापरण्याची पद्धत (विशेषतः कांदा/लसूण)
- पीक 20–25 दिवसांचे झाल्यावर
- 3–4 पाने आल्यानंतर
- पाणी देण्याच्या 1–2 दिवस आधी राख भुरभुरावी
- नंतर सिंचन करावे
- 2–3 वेळा पुनरावृत्ती करावी
👉 80% पर्यंत होणारे नुकसान टाळता येते.
⚡ महागड्या खतांऐवजी हा उपाय का?
| रासायनिक खते | राख आधारित द्रव खत |
|---|---|
| 10–15 दिवस परिणाम | दीर्घकाळ परिणाम |
| जास्त खर्च | पूर्णतः मोफत |
| माती घट्ट होते | माती सच्छिद्र होते |
| सूक्ष्मजीव कमी होतात | सूक्ष्मजीव वाढतात |
🌾 कोणत्या पिकांसाठी वापरावे?
- भाजीपाला पिके
- धान्य पिके
- कडधान्य
- तेलबिया
- बागायती पिके (डाळिंब, मोसंबी इ.)
सर्व पिकांमध्ये निर्धास्त वापर करता येतो.
📌 महत्वाच्या सूचना
- ताजी राख वापरा (रासायनिक पदार्थ जळालेली राख वापरू नका)
- ड्रिप/स्प्रिंकलरसाठी नेहमी गाळून वापरा
- स्प्रे करण्यापेक्षा जमिनीतून देणे अधिक प्रभावी
🎯 निष्कर्ष
शेतकरी मित्रांनो,
राख आणि गोमूत्राचा योग्य वापर केल्यास:
✅ खत
✅ बुरशीनाशक
✅ कीटकनाशक
हे तिन्ही फायदे एकाच उपायातून मिळतात.
खर्च शून्य, परिणाम जबरदस्त आणि मातीची सुपीकता टिकून राहते.
जर तुम्हाला अशीच शाश्वत आणि कमी खर्चिक शेतीविषयी माहिती हवी असेल तर हा लेख इतर शेतकरी बांधवांपर्यंत नक्की शेअर करा. 🌱
धन्यवाद 🙏
